Dzieci dotknięte zespołem Downa mają znaczne opóźnienia w procesie rozwojowym. Większość ma problemy z mową i poważne zaburzenia w rozwoju umiejętności słownego komunikowania się.
Główną przyczyną zaburzeń w rozwoju mowy jest podłoże anatomiczne i cechy kliniczne zespołu Downa (wiotkość mięśni narządów artykulacyjnych i przerost języka). Uszkodzenie mózgu powoduje zaś obniżoną sprawność intelektualną.
Kształtowanie się mowy u dzieci z zespołem Downa nie przebiega równolegle do ich wieku – najczęściej nie nadąża za nim. Niektórym nie udaje się dojść do etapu budowy zdania, a pierwsze dwu wyrazowe wypowiedzi budują między czwartym, a czternastym rokiem życia.
Dzieci z zespołem cechuje obniżony poziom rozumienia, niewykształcona lub zaburzona jest umiejętność budowania zdań i artykulacja. Stwierdzono, że u ok. 35% zaburzenia mowy mogą być dodatkowo spowodowane uszkodzeniami narządu słuchu, czyli zakłóceniami w odbiorze. Kształtowanie mowy jest procesem powolnym i długotrwałym. Dzieci wykazują potrzebę poznawania, aktywności i naśladowania – co należy wykorzystywać w terapii.
Nauczanie mowy powinno być poprzedzone kształtowaniem bezsłownych form porozumiewania się. Prawidłowy rozwój komunikacji odbywa się na drodze od użycia gestu, poprzez stosowanie gestu i słowa jednocześnie, po wygaszenie gestu i zastąpienie go tylko słowem.
Często dziecko z zespołem Downa używa mowy dźwiękowej, ale jest ona niezrozumiała dla otoczenia. Szybkie tempo mówienia, zamazana, bełkotliwa artykulacja sprawiają, że słowne komunikaty są niewyraźne. Dziecko potrafi wiele głosek pojedynczych wypowiedzieć poprawnie, ale w potoku fonicznym jakim są słowa i zdania dźwięki są zniekształcane. Wiele dzieci instynktownie ucieka się do gestu. Nie należy wówczas zniechęcać ich do jego używania, zwłaszcza, gdy ich sprawność ruchowa i poziom intelektualny warunkują łatwiejsze rozpoznawanie i wykonywanie gestów niż mówienie.
Nabywanie przez dzieci z zespołem Downa umiejętności komunikacyjnych nie jest łatwe, proste i szybkie. Trzeba brać pod uwagę fakt, że są one zdolne do opanowania różnych sposobów porozumiewania się z otoczeniem. Komunikują się za pomocą języka mówionego, gestów, mimiki, dotyku, mowy ciała. Sposoby porozumiewania się mogą mieć różne formy i charakter. Wiele przypadków wskazuje na to, że mimo trudności z mową, dzieci komunikują się ze światem językiem gestów. Dzieciom, u których rozwój mowy przebiega bardzo wolno, a ćwiczenia logopedyczne nie przynoszą oczekiwanych rezultatów oferowane są tzw. systemy komunikacji alternatywnej. Wprowadzenie zastępczego systemu komunikacji nie oznacza całkowitej rezygnacji z terapii mowy. Jeżeli jednak przewiduje się, że mowa dziecka nie osiągnie nigdy poziomu, by była zrozumiała dla otoczenia warto wybrać jeden z kilku możliwych sposobów pozawerbalnych.
Dzieci z zespołem Downa mają szczególne trudności z mową, dlatego też niezbędne jest wspieranie ich w nabywaniu umiejętności posługiwania się językiem. Terapia stymuluje poziom rozwoju, który pozwoli im na lepsze funkcjonowanie w społeczeństwie.
Podobne artykuły: