Człowiek codziennie wykonuje około dwudziestu tysięcy oddechów. Cały proces oddychania nie mógłby funkcjonować bez układu oddechowego w skład którego wchodzą: nos, gardło, krtań, tchawica i płuca. Nieważne jest, czy aktualnie śpimy, czy jesteśmy w szkole, czy na spacerze – proces oddychania działa automatycznie i nie musimy o nim myśleć.
Powietrze, którym oddychamy składa się z kilku gazów, a najważniejszym z nich dla utrzymania nas przy życiu jest tlen.
Oddychanie określane jest terminem wymiany tlenu pobieranego z otoczenia na dwutlenek węgla wydalany z organizmu. Proces pobierania powietrza do płuc nazywany jest wdechem, a proces wydalania powietrza wydechem. Z każdym oddechem pobieramy przez nos lub usta powietrze, a nasze płuca wypełniają się i opróżniają. Przy wdechu powietrze jest nawilżane i ocieplane dzięki błonom śluzowym nosa i jamy ustnej.
Bardzo często powietrze którym oddychamy jest zanieczyszczone lub wręcz brudne. Nasz system oddechowy filtruje zanieczyszczenia dostające się przez nos i usta. Drobne cząsteczki wydalane są z organizmu za pomocą kaszlu, większe zaś dostają się do układu pokarmowego, w którym zostają zneutralizowane przez soki trawienne, lub komórki krwi zwane makrofagami. Rzęski wewnątrz układu oddechowego filtrują kurz i inne drobinki wdychane wraz z powietrzem i zatrzymują je wewnątrz nosa, które zostają następnie wydmuchane, lub dostają się do układu pokarmowego, gdzie są wydalane po przejściu przez układ trawienny.
Budowa układu oddechowego
W gardle łączą się dwa otwory z dróg oddechowych – jamy ustnej i nosowej. Gardło jest częścią układu pokarmowego oraz układu oddechowego, ponieważ przez nie dostarczane jest pożywienie i powietrze. W dolnej części gardło dzieli na dwa kanały. Jeden kanał prowadzi do żołądka i przeznaczony jest dla pożywienia, a drugi dla powietrza.
Mały fałd tkanki zamykający wejście krtani nazywamy nagłośnią. Położona jest z tyłu nasady języka i zapobiega przedostawaniu się płynów i pokarmów do płuc. Niemożliwe jest jednoczesne oddychanie i przełykanie pokarmu.
Krtań łączy gardło z tchawicą stanowiąc jednocześnie narząd głosowy. Ta krótka rurka zawiera struny głosowe, które wibrują wytwarzając dźwięki. Głos jest najważniejszą formą komunikacji wśród ludzi. Podstawową rolę w tym procesie odgrywają mięśnie napinające wargi i więzadła głosowe. Modyfikują przepływ powietrza przez krtań, czego odzwierciedleniem jest wysokość, barwa i siła dźwięku.
Od podstawy krtani w dół biegnie tchawica. Leży ona częściowo w odcinku szyjnym, a częściowo w jamie klatki piersiowej. Ściany tchawicy wzmocnione są sztywnymi pierścieniami z chrząstki, a ścianki wewnętrzne pokryte są dwoma rodzajami komórek: błoną śluzową i rzęskami. Głównym zadaniem wewnętrznych komórek tchawicy jest niedopuszczenie do przedostania się pyłu do płuc, który nie został zatrzymany w jamie ustnej i nosowej. Komórki śluzowe wydzielają lepki śluz pokrywający tchawicę na którym zatrzymują się drobinki pyłu. Rzęski wykonują nieustanny ruch ku górze przesuwając drobinki kurzu w kierunku gardła, gdzie następnie zostaną połknięte, lub odkrztuszone.
Poniżej, tchawica dzieli się na lewo i prawo na dwa przewody zwane oskrzelami. Jest to zespół rozgałęziających się rurek odprowadzających i doprowadzających powietrze z, i do płuc. Oskrzela zbudowane są z mięśni gładkich, oraz wyposażone są w duże ilości gruczołów śluzowych z nabłonkiem migawkowym umożliwiającym przemieszczanie się śluzu w kierunku tchawicy. Skurcz tych właśnie mięśni prowadzi do ataku astmy oskrzelowej.
W obrębie płuc oskrzela dzielą się na mniejsze odgałęzienia. W ten sposób powstaje drzewo oskrzelowe. Na końcach najmniejszych oskrzeli znajdują się drobne woreczki, zwane pęcherzykami płucnymi. Każdy człowiek ma miliony takich drobnych woreczków, a dzięki dużej powierzchni jaką zajmują możliwa jest wymiana gazowa. Tlen z pęcherzyków przechodzi do krwi, z której usuwany jest dwutlenek węgla.
Z każdym wdechem powietrze wypełnia dużą część z milionów pęcherzyków płucnych. Tlen z pęcherzyków przedostaje się do krwi w procesie dyfuzji przez drobne naczynia krwionośne zwane naczyniami włosowatymi. Tlen we krwi łączy się z cząsteczkę zwaną hemoglobiną w krwinkach czerwonych. Ta bogata w tlen krew wraca do serca, które pompuje ją poprzez tętnicę główną (aortę) do wszystkich tkanek organizmu.
W naczyniach włosowatych tkanek tlen zostaje uwolniony z hemoglobiny i przenosi się do komórek. W odwrotnym kierunku w procesie dyfuzji dwutlenek węgla przedostaje się z komórek do osocza krwi. Krew bogata w dwutlenek węgla wraca przez żyły do serca. Od serca, krew ta pompowana jest do płuc, gdzie dwutlenek węgla przenika do pęcherzyków płucnych i jest wydychany z organizmu.
Podobne artykuły: