Zasady udzielania pierwszej pomocy

Algorytm BLS – Basic Life Support

Osoba nieprzytomna

Algorytm BLS ma na celu usystematyzowanie czynności, które każda osoba udzielająca pierwszej pomocy powinna wykonać na miejscu zdarzenia.

Sprawdź, czy poszkodowany reaguje

Głośno wołaj o pomoc

Udrożnij drogi oddechowe
Sprawdź oddech

Sprawdź czy oddycha prawidłowo

Zadzwoń pod 112/999

Uciśnij 30 razy klatkę piersiową

Wykonaj 2 oddechy ratownicze

Podejście do poszkodowanego

Podchodząc do poszkodowanego mówmy do niego głośno i oceniajmy reakcję na głos. Zwróćmy uwagę czy skupia na nas swój wzrok oraz czy będzie spełniać nasze polecenia. Podchodźmy zawsze tak, aby być widocznym dla poszkodowanego.
Oceńmy własne bezpieczeństwo oraz zadbajmy o środki ochrony własnej, jeżeli to możliwe załóżmy rękawiczki. Zwróćmy uwagę na otoczenie poszkodowanego, jeżeli zauważymy potencjalne zagrożenia tj. agresywne zwierzę, dużą ilość porozbijanego szkła, agresywne osoby (pod wpływem alkoholu bądź środków odurzających), jeżeli stwierdzimy, że istnieje jakiekolwiek zagrożenie, pierwszą pomoc ograniczmy tylko do wezwania służb ratowniczych. W sytuacji gdy stwierdzimy, że jesteśmy bezpieczni podchodźmy tak do osoby poszkodowanej, aby być dla niej widocznym. PAMIĘTAJ już w trakcie zbliżania do poszkodowanego powinieneś rozpocząć ocenę reakcji na nasz głos.

Ocena reakcji poszkodowanego

Zbliżając się do poszkodowanego od strony, w której będziesz dla niego widocznym (unikniesz potencjalnego elementu zaskoczenia) zawołaj głośno i zdecydowanie „Halo! Czy pan/pani mnie słyszy, proszę otworzyć oczy, proszę spojrzeć na mnie” w sytuacji gdy nie zaobserwujesz żadnej reakcji musisz zbliżyć się do poszkodowanego i sprawdzić czy będzie obecna reakcja na dotyk. Potrząśnij poszkodowanym delikatnie za ramię – pamiętaj cały czas o własnym bezpieczeństwie, jeżeli nastąpi próba ataku natychmiast odsuń się od poszkodowanego. W sytuacji gdy wyczujesz woń alkoholu, przejedź delikatnie palcem po rzęsach poszkodowanego, aby sprawdzić czy powieka będzie drgać (odruch rzęskowy).
W momencie, gdy nie zaobserwujesz żadnej reakcji poszkodowanego na głos i na dotyk, zacznij go traktować jako osobę nieprzytomną.

Wezwanie drugiej osoby do pomocy

Jeżeli reakcja poszkodowanego polega na wydawaniu pojedynczych dźwięków, grymasów lub nie pojawia się w ogóle, koniecznie zapewnij sobie pomoc na miejscu zdarzenia. Zwróć się bezpośrednio do danej osoby („Pan w czerwonej kurtce, proszę podejść potrzebna jest mi pana pomoc”), jeżeli nie ma żadnych innych świadków zdarzenia głośno wołaj „Ratunku!!!”„Pomocy!!!” dzięki temu jesteś w stanie wzbudzić ciekawość osób postronnych. Jeśli nawiążesz kontakt wzrokowy od razu zwróć się bezpośrednio o pomoc.
W trakcie działań ratowniczych, osoba wyznaczona do pomocy znacznie ułatwi nasze działania, gdyż wykona czynności, na które my potencjalnie nie będziemy mieć czasu jak na przykład:

  • Wezwanie pogotowia (rozmowa z dyspozytorem może trwać dłuższą chwilę, my w tym czasie możemy zajmować się poszkodowanym)
  • Przyniesienie apteczki pierwszej pomocy i przygotowanie opatrunków
  • Przyniesienie AED i przygotowanie go do działania

Oraz co najważniejsze, w momencie gdy będzie konieczna ewakuacja poszkodowanego nieprzytomnego z miejsca zdarzenia, w sytuacji gdy pojawi się jakieś nie bezpieczeństwo, dodatkowa osoba znacznie nam ułatwi transport w bezpieczne miejsce. Pamiętaj o tym, że osoba nieprzytomna będzie nam się „przelewać” przez ręce przez co jednej osobie jest bardzo ciężko taką osobę przenosić.
Co ważne druga osoba również będzie mogła w razie potrzeby rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową i zmienić nas podczas prowadzonych ucisków klatki piersiowej, które są bardzo męczącą czynnością.
Pamiętaj, super bohaterowie są w komiksach i filmach, ale nawet oni z reguły pracowali zespołowo… Mając drugą osobę do pomocy zapewniasz sobie bezpieczeństwo i będziesz czuł się po prostu „raźniej”.

Udrożnienie dróg oddechowych

Warunkiem koniecznym, do tego aby jakakolwiek żywa istota mogła żyć, jest zachowanie prawidłowych parametrów krążeniowo-oddechowych. Jakakolwiek forma niedrożności dróg oddechowych może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia każdego człowieka. Jednym z takich potencjalnych zagrożeń jest nasz język. U osoby nieprzytomnej zanika napięcie mięśniowe przez co język (a dokładniej jego nasada) będzie opadać na tylną ścianę gardła przez co może doprowadzić do zablokowania możliwości swobodnego przepływu powietrza.
Aby udrożnić drogi oddechowe, należy położyć jedną rękę na czole, drugą zaś na żuchwie (brodzie) poszkodowanego po czym należy unieść ją do góry, dzięki czemu cała głowa odchyli się ku tyłowi. Dzięki wykonaniu tej czynności nasada języka oraz miękkie części podniebienia, które mogą znajdować się na tylnej ścianie gardła uniosą się ku górze. Po udrożnieniu dróg oddechowych niezwłocznie przejdź do oceny oddechu.

Udrożnienie dróg oddechowych

Po wykonaniu udrożnienia dróg oddechowych przechodzimy do oceny oddechu poszkodowanego. Naszym zadaniem jest kontrolowanie oddechu poszkodowanego przez dokładnie 10 sekund. Stuprocentowym dowodem na to, że człowiek ma zachowany oddech, jest obecność wydechu, któremu towarzyszy:

  • Ruch klatki piersiowej
  • Szmer (dźwięk) powietrza wydobywającego się z ust lub nosa
  • Temperatura wydychanego powietrza

Najłatwiejszym sposobem, aby jednocześnie ocenić oddech jest wykorzystanie do tego celu trzech zmysłów widzę, słyszę, czuję.

  • Widzę – ruch klatki piersiowej
  • Słyszę – szmer wydychanego powietrza
  • Czuję – temperaturę wydychanego powietrza

Możemy wykorzystać tych trzech zmysłów poprzez pochylenie się nad ustami osoby poszkodowanej (utrzymując drożne drogi oddechowe), kierując głowę w kierunku klatki piersiowej lub zbliżając swój policzek i ucho do ust poszkodowanego na tyle blisko, aby móc usłyszeć i wyczuć oddechy.
Minimalna ilość prawidłowych oddechów, które powinniśmy wyczuć w przeciągu 10 sekund to minimum 2 oddechy. W sytuacji gdy wyczujemy 1 oddech bądź nie wyczujemy go wcale, wzywamy
pogotowie oraz jak najszybciej rozpoczynamy RESUSCYTACJĘ KRĄŻENIOWO-ODDECHOWĄ.
Warto wiedzieć, że w pierwszych sekundach po ustaniu pracy serca występują pojedyncze westchnięcia i ruchy ust, jest to tzw. oddech agonalny, gasping (któremu nie towarzyszy zachowana
wymiana gazowa).

Czas na wezwanie pogotowia

Jeżeli nie stwierdzasz u poszkodowanego oddechu, musisz poprowadzić resuscytację krążeniowo-oddechową. Jednakże pamiętaj, że nawet najlepiej poprowadzona resuscytacja krążeniowo-oddechowa, bez wdrożenia specjalistycznego leczenia w warunkach szpitalnych, daje nikłe szanse na przeżycie poszkodowanego. Dlatego też po wykonanej ocenie oddechu jest czas na wezwanie pogotowia ratunkowego. Przyjmijmy, że na poziomie podstawowej pierwszej pomocy jest to priorytetowe działanie. Dlatego jeżeli masz osobę wyznaczoną do pomocy, poleć jej aby wykonała połączenie na numer 999 albo 112. W sytuacji, w której jesteś sam na miejscu zdarzenia, to po wykonanej ocenie oddechu zadzwoń na numery alarmowe i poinformuj o zdarzeniu specjalistyczne służby. Pamiętaj! Dyspozytor jest osobą posiadającą doświadczenie medyczne, najważniejszym jest przekazanie dyspozytorowi informacji o tym co się stało (wypadek, mechanizm zdarzenia itp.) dokładnej lokalizacji miejsca zdarzenia, ilości osób poszkodowanych, stanu poszkodowanego (przytomny – nieprzytomny, oddycha – nie oddycha). Dyspozytor zapyta o pozostałe istotne fakty, a naszym zadaniem jest odpowiedź na wszystkie jego pytania oraz wykonywanie poleceń. W sytuacji gdyby okazało się, że osoba, do której wzywamy pogotowie nie oddycha dyspozytor
poinstruuje nas krok po kroku jak przeprowadzić resuscytację krążeniowo-oddechową.

Resuscytacja

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa jest to zespół czynności, które należy wykonać niezwłocznie po rozpoznaniu zatrzymania krążenia. Zatrzymanie krążenia (NZK) jest jedną z głównych przyczyn śmierci w Europie i dotyczy ona aż 350-700 tysięcy osób rocznie.
Resuscytacja krążeniowo-oddechowa ma za zadanie w sposób mechaniczny wprowadzić w ruch układ krążenia, który uległ zatrzymaniu. Paradoksalnie uciskając klatkę piersiową nie pobudzamy serca, a wykonujemy za nie jego pracę. Dokonując uciśnięć na odpowiednią głębokość i w odpowiednim tempie spowodujemy wykonanie mechanicznej pracy serca, krew zostanie przepompowana przez serce i przepłynie dalej do układu krążenia. Przykładowo, krew znajdująca się w okolicach lewego ramienia ma szanse trafić i przepłynąć przez mózg – dlaczego wspominamy o mózgu ? Bo tutaj właśnie o ten mózg toczy się najważniejsza rozgrywka.

Uciski klatki piersiowej

Uciski klatki piersiowej są naszym priorytetem i powinny być zawsze wykonywane w przypadku gdy stwierdzimy brak oddechu u osoby poszkodowanej!!! Aby wykonać prawidłowo uciski klatki piersiowej należy:

  • Upewnij się, że poszkodowany znajduje się na twardym, równym podłożu (podłoże nie może sprężynować – ściągnij z łóżka)
  • Odsłoń klatkę piersiową tak, abyś mógł dotknąć nagiej skóry (nawet u kobiety w miejscu publicznym)
  • Jeżeli łańcuszek, stanik sportowy bądź inny przedmiot będzie dzielić twą dłoń z klatką piersiową, usuń te przedmioty bądź rozetnij
  • Uklęknij po jednej ze stron osoby poszkodowanej – nie ma znaczenia która strona
  • Wyznacz miejsce ucisku klatki piersiowej na mostku, dzieląc klatkę piersiową dokładnie na pół pomiędzy początkiem mostka (obojczyki) a dolne łuki żebrowe (nad pępkiem)
  • Przyłóż nasadę dłoni do środka klatki piersiowej, wyprostuj ramiona w łokciach
  • Wykonuj uciski całym ciałem, staraj się aby barki znajdowały się cały czas nad Twoimi ramionami
  • Uciskaj klatkę piersiowej pionowo w dół tak mocno, aby siła uciśnięcia powodowała ugięcie się klatki piersiowej w dół na głębokość co najmniej 5-6 centymetrów
  • Aby uciski były skuteczne musisz dać klatce czas na relaksacje (powrót do stanu przed uciśnięciem)
  • Staraj się uciskać klatkę w tempie co najmniej 100-120 na minutę

 

Oddechy ratownicze (usta-usta)

Na wstępie, oddechy ratownicze są zabiegiem ratującym życie i powinny być wykonywane, jednakże… Zdajemy sobie sprawę, że możemy z jakiegoś powodu nie chcieć tego wykonać, na przykład ze względu na zakrwawione usta, brak higieny poszkodowanego, wymiociny znajdujące się w ustach poszkodowanego czy też brak umiejętności wykonywania oddechów ratowniczych, to co wtedy …??

ODPUŚĆ SOBIE ODDECHY, ALE KLATKĘ MUSISZ UCISKAĆ!

Do tego aby wykonywać oddechy ratownicze w sposób jak najbardziej bezpieczny i komfortowy dla udzielającego pierwszej pomocy, najlepiej jest zaopatrzyć się w maseczkę do prowadzenia sztucznej wentylacji. Maseczka służąca do wykonywania oddechów ratowniczych będzie posiadać zawór jednostronny, który nie dopuści do aspiracji jakichkolwiek wydzielin znajdujących się w ustach osoby, której udzielana jest pierwsza pomoc.
Należy udrożnić drogi oddechowe odchylając głowę poszkodowanego do tyłu, następnie obejmij szczelnie usta poszkodowanego swoimi ustami, ręką która znajduje się na czole zatkaj szczelnie płatki nosa i wdmuchnij dwa razy powietrze w usta. Czas trwania jednego oddechu ratowniczego powinien trwać około 1 sekundę, ilość wdmuchiwanego powietrza powinna spowodować uniesienie się klatki piersiowej.
Jeżeli oddechy okażą się nie skuteczne (klatka się nie uniesie), wróć do uciskania klatki piersiowej. Masz tylko dwie próby, na które nie powinieneś poświęcić więcej niż 10 sekund. Im krótsze będą przerwy w prowadzonej resuscytacji, tym większa skuteczność podejmowanych działań.

RKO 30:2

Podsumowując, w momencie gdy stwierdzisz, że poszkodowany nie oddycha, musisz wezwać służby na miejsce zdarzenia (jeżeli jesteś sam to najpierw dzwonisz) po wezwaniu służb przechodzisz do prowadzenia resuscytacji, którą rozpoczynasz od wykonania 30 uciśnięć klatki piersiowej na głębokość 5- 6 centymetrów w tempie 100-120 na minutę. Po wykonaniu 30 ucisków należy wykonać 2 oddechy ratownicze, czas na wykonanie oddechów nie powinien być dłuższy niż 10 sekund. W sytuacji gdy nie posiadasz maseczki do sztucznej wentylacji, bądź nie chcesz z jakichś powodów wykonać oddechów ratowniczych, ogranicz swoje działania tylko do prowadzenia uciśnięć klatki piersiowej.

WAŻNE

Pamiętaj, ratowany poszkodowany przebywa w stanie śmierci klinicznej, a jeżeli z obawy o np. połamanie żeber nie podejmiesz działań, szanse na uratowanie takiego człowieka są praktycznie zerowe. Nie można zaszkodzić osobie, u której doszło do zatrzymania krążenia – nie robisz tego dla siebie, robisz to dla niego. Bez szybkiej i sprawnej reakcji światków zdarzenia (nawet gdy pogotowie zostanie natychmiast wezwane) szanse na przeżycie NZK są nikłe, nie wspominając o szansach powrotu do pełnej sprawności po opuszczeniu murów szpitala.
Jedynymi przypadkami, w których możesz nie podejmować resuscytacji jest moment gdy ciało poszkodowanego jest w fazie rozkładu, występuje stężenie pośmiertne, ciało uległo znacznemu zdeformowaniu, doszło do dekapitacji, warunki w których znajduje się poszkodowany uniemożliwiają ewakuację i prowadzenie skutecznych działań.

Kiedy można przerwać Resuscytację

Jest kilka sytuacji, w których możemy/powinniśmy przerwać prowadzenie resuscytacji krążeniowo-oddechowej:

  • Wezwane wcześniej na miejsce zdarzenia służby, przybyły i przejmują od Ciebie prowadzenie ucisków klatki piersiowej
  • Czujesz, że opadasz z sił (skrajne zmęczenie), masz zawroty głowy, mroczki przed oczami, nudności
  • Pojawiło się niebezpieczeństwo
  • Zaobserwowałeś oznaki spontanicznego krążenia tj. kaszel, reakcja obronna na prowadzone uciski, stęknięcia, powrót świadomości (zawsze potwierdź to kolejną oceną oddechu)

Pamiętaj, nawet jeżeli Twoje działania nie przyniosły efektu powrotu oddechu, świadomości u poszkodowanego, nie oznacza to, że zostały popełnione jakieś błędy w Twoich działaniach. Nie jest powiedziane, że zespołowi ratownictwa medycznego nie uda się przywrócić oznak krążenia – Twoje działania dały w takim wypadku coś bardzo ważnego osobie poszkodowanej – szansę na przeżycie bez ubytku neurologicznego (pełny powrót do zdrowia jak przed zatrzymaniem krążenia) dlatego warto jest zawsze podjąć działania – a pewność siebie zapewni Ci kurs pierwszej pomocy na który możesz się w każdej chwili zapisać, do czego gorąco zachęcam.